آخرین اخبار
کد مطلب: 168533
توسعه گردشگري پايدار براساس تدوين کدهاي اخلاقي و اسلامي
تاریخ انتشار : 1396/10/12 12:12:43
نمایش : 242
امروزه گردشگري يکي از مهم ترين فعاليت هاي اقتصادي و رو به رشد در دنيا بوده و ايران ، اين کهن بوم و بر از ظرفيت هاي بالقوه فراواني در زمينه صنعت گردشگري برخوردار است.

به گزارش بام ايران خبر به نقل از خبرنگار مهر، محمدعلي فياضي کارشناس گردشگري در قالب يادداشتي تحليل به توسعه گردشگري پايدار براساس تدوين کدهاي اخلاقي و اسلامي مرتبط با ويژگي هاي  اسلامي و ايراني پرداخته است.

متن اين اين يادداشت به اين شرح است؛

 جاذبه دلفريب گردشگاه‌هاي اين سرزمين خود  مهمترين دليل سفر گردشگران  خارجي در  گذشته به ايران بوده است. ايران از جمله کشورهاي منطقه خاورميانه است که  نسبت به پاسداشت مسائل اخلاقي ويژه حساس  بوده و در آن رعايت  برخي از بايد و نبايدهاي اخلاقي  و عرفي خاص  از سوي گردشگران خارجي و داخلي مورد انتظار است. در اين مقاله به  ضرورت رابطه اخلاق با تاکيد بر اخلاق اسلامي در مديريت گردشگري اسلامي ايران  و اثر آن بر توسعه پايدار پرداخته شده و کدهاي اخلاقي و اسلامي لازم ارائه خواهند شد.

گردشگري نوين پديده اي متفاوت از گذشته، داراي ويژگي ها و خصوصياتي است که در راستاي توسعه پايدار بايد مورد توجه قرار بگيرد. گردشگري به شکل فعاليتي زنده و پويا از گذشته تا به امروز روندهاي متفاوت و متنوعي را گذرانده است. توسعه صنايع و تسهيل سفر با حمل و نقل عمومي موجب جابجايي سريع و آسان گردشگران را به دورترين  نقاط دنيا فراهم و پديده گردشگري انبوه با تبعات زيست محيطي را شکل داد.

امروزه از گردشگري به عنوان صنعت بدون آلايندگي، سازگار با محيط زيست و واجد ويژگيهاي فرهنگي ياد مي شود. اين صنعت مي تواند زمينه اشتغالزايي، کسب درآمد و معيشت پايدار براي جوامع انساني را فراهم آورد. توسعه گردشگري و لزوم رعايت اصول پايداري، رويکردهاي توسعه را متوجه گردشگري مسئولانه، اکوتوريسم، بوم گردي، گردشگري سلامت و ... ساخته است. براين اساس گردشگري بايد بتواند به عنوان سفير صلح و دوستي بين فرهنگ ها با رعايت موازين و اصول پذيرفته شده جوامع مقصد عمل کند.

گردشگران به عنوان جامعه ميهمان داراي ارزش ها و باورهاي فرهنگي متنوع هستند، اما با ورود به جامعه ميزبان براي کسب پذيرش و استقبال بايد ضمن حفظ شئون و اصول پذيرفته شده آن جامعه، احترام و ادب را رعايت و احساس تعلق خاطر را نسبت به آن سرزمين داشته باشند. در واقع گردشگران مسئولان فرهنگي مسئوليت پذيري هستند که بايد به حفظ محيط زيست و فرهنگ ساير جوامع احترام بگذارند. جوامع ميزبان نيز با توجه به اينکه از محل درآمدهاي گردشگري به توسعه اي فراخور دست يافته اند بايد بتوانند تعامل مثبت و سازنده اي را با گردشگران برقرار سازند آنگونه که گردشگران را متقاعد کنند که دوباره از اين مقصد بازديد کنند. بنابراين گردشگري فعاليتي دو سويه است. اما بايد به اين مهم نيز توجه داشت که درصد قابل توجهي از گردشگران در سطح جهان با علايق و سلايق مختلف و انگيزه ها و اهداف متفاوت اقدام به گردشگري مي کنند، از اين رو بايد به يک شيوه نامه يا دستورالعمللي هماهنگ براي جوامع گردشگر پذير دست يافت تا بتوان کدهايي را تدوين و افراد را ملزم به رعايت آنها ساخت. اين کدها مي توانند برنامه هاي فرهنگي نگارش يافته اي براساس ويژگي هاي جوامع مقصد باشد، نه يک برنامه جهاني ديکته شده براي همه فرهنگ ها.

تدوين قوانين و مقررات خشک و بي روح الزام آور در قالب ضوابط اخلاقي براي همه مقصدهاي گردشگر پذير  کشورهاي عضو سازمان جهاني گردشگري، در واقع موجب سلب هويت متنوع  گردشگري و کسب تجارب متفاوت براي گردشگران   شده و مقصدها را شبيه يکديگر مي سازد. بنابراين بايد کدهاي اخلاقي مورد نياز که از سوي جامعه ميزبان و ميهمان بايد رعايت شوند را بومي سازي و مبتني بر ويژگيهاي فرهنگي  اجتماعي هر مقصد تدوين کرد.

درآمدهاي گردشگري به حيات خويش ادامه مي دهند. بنابراين رعايت استانداردهاي بين المللي از يک سو و از سوي ديگر رعايت اصول اخلاقي بومي مي تواند زمينه توسعه پايه اي گردشگري  اخلاق مدار را فراهم آورد. گردشگران هم با توجه به جامعه و فرهنگ خود داراي باورها و عقايد خاص بوده که با قوانين ملي و بين المللي سفر و  کدهاي اخلاقي تدوين شده براي هر مقصد بايد هماهنگ باشند، تا بتوانند سفير گردشگري شايسته اي ميان فرهنگ مبدا و  مقصد باشند. اخلاق اسلامي واجد آداب اسلامي و شرايط ويژه اي است که در مقصدهاي گردشگري  رعايت آن ضروري است.  دستورات ديني مورد اعتقاد جامعه ميزبان بايد از سوي گردشگران  مورد پذيرش قرار گرفته و در چارچوب آن رفتار شود.

جامعه بين الملل کدهاي اخلاقي را براي گردشگران تدوين کرده است، اما اين کدها در جوامع اسلامي  اختصاصا داراي مباني مخصوص به خود است و بايد آنها را نيز به گردشگران ارائه داد ... در يک مقصد گردشگري با توجه به ويژگي هاي فرهنگي و طبيعي آن به ويژه آداب و اخلاق اسلامي چه کدهايي لازم است از سوي  عرضه کنندگان خدمات گردشگري مانند بنگاههاي اقتصادي کسب و کار گردشگري، مردم و مسئولان محلي به عنوان ذينفعان اصلي مورد توجه قرار بگيرد و همچنين از سوي عوامل تقاضا يعني گردشگران چه کدهاي اخلاقي در راستاي حفظ شئون اسلامي بايد رعايت شود.  

هدف از تدوين کدهاي اخلاقي گردشگري در کشور دست يافتن به اصول توسعه پايدار گردشگري با رعايت موازين اخلاقي و اسلامي از سوي جامعه ميزبان و ميهمان با توجه به شرايط و ويژگي هاي فرهنگي و زيست محيطي مکان جغرافيايي است. کدهاي رفتاري يکي از ابزارهاي رايج براي اين موضوع است.

کدهاي رفتاري:

يکي از ابزارهاي سازماني براي تحقق اخلاق حرفه اي، تدوين، آموزش، اعمال و نظارت بر پيروي از کدها و استانداردهاي رفتاري است.  مديراني که از دغدغه هاي اخلاقي برخوردار بوده اند، همت خود را صرف تهيه فهرستي از بايدها و نبايدهاي رفتاري کرده اند. رعايت اين بايدها و نبايدها ضامن ارزشمند بودن رفتار صاحبان حرفه و شاغلان، در آن کسب و کار است. اين بايدها و نبايدها، الگوي رفتاري ارتباطي افراد سازمان را با يکديگر و نيز با مشتري، ارباب رجوع و ساير افراد ذينفع در موقعيتهاي مختلف ترسيم مي کند. فهرست الزامات و تعهدات اخلاقي که به صورت بايدها و نبايدها تدوين مي شود، غالباً کدهاي رفتاري و يا آيين نامه هاي اخلاقي ناميده مي شوند. (فرامرز فراملکي، ۱۳۸۵، ۱۴۸)

ضرورت پرداخت به اخلاق گردشگري

گردشگري از سال ۱۹۴۵ تا امروز تحولات بسياري را پشت سر گذاشته است و از گردشگري انبوه به گردشگري کيفيتي تبديل شده است. اگر چه از قرون وسطي تا قرن هجدهم شمار زيادي از ساکنين اروپا قادر به مسافرت بودند، اما در آن زمان، مسافرت هنوز منحصر به بخش کوچکي از نخبگان ثروتمند بود. پس از عصر انقلاب صنعتي و به ويژه بعد از قرن هجدهم بود که مسافرت براي درصد قابل ملاحظه اي از مردم دست يافتني تر شد. (ميسون، ۱۳۸۷: ۲۰)

توسعه  عنان گسيخته گردشگري در دهه هاي ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰  که بدون توجه به اصول پايداري و احترام به محيط (هم طبيعي و هم انساني) انجام گرفته بود، منجر شد تا به تدريج، سياست گزاران گردشگري در سطوح محلي، ملي و بين المللي در پي يافتن راهکارهايي براي کاستن از اثرات منفي گردشگري باشند. اين روند به خصوص در اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوايل دهه ۱۹۹۰ همزمان با افزايش آگاهي هاي عمومي، مشخص تر شدن اثرات بي توجهي به محيط و برگزاري نشستهاي تاثيرگزاري همچون نشست ريو در سال ۱۹۹۲ بود. (مستولي زاده، ۱۳۸۷)

امروزه مديريت گردشگري بدون در نظر گرفتن چارچوب ها و موازين اخلاقي امکان فعاليت کار آمد و اثر بخش در اين حوزه را نخواهد داشت. حال از آنجا که کشور ما نيز يکي از اعضاء کميته ي اخلاق گردشگري در دنيا محسوب مي شود آشنايي با اصول اخلاقي و در نظر گرفتن آنها در فعاليت هاي مديريتي ضروري است.

اخلاق گردشگري از نظر اسلام  (قرآن و احاديث و روايات) :

سير و سفر در فرهنگ اسلامي از جايگاه ويژه اي برخور دار است و در قرآن کريم و در روايات اسلامي بر انجام  تاکيد شده است. سفر از ضروريات زندگي بشر امروز است که همواره از ابتداي خلقت انسان تا کنون با وي همراه  بوده است. در سايه سير و سفر حق و حقيقت براي انسان آشکار شده و او را به کمالات روحي و سجاياي اخلاقي رهنمون مي شود و در پرتو آن، خوي افراد همچون آينه اي روشن و آشکار مي شود.

يکي از مهمترين آداب در سير و سياحت اخلاق نيک و پسنديده است و از جمله مواردي است که در قرآن کريم و احاديث ائمه معصومين(ع) به آن سفارش شده است.

توسعه پايدار:

پايداري، مفهومي است که به تناوب در توسعه، برنامه ريزي و مديريت گردشگري مورد استفاده قرار مي گيرد. اين مفهوم معمولا با واژه هايي نظير گردشگري سبز و يا طبيعت گردي مرتبط است. استفاده امروزي از واژه پايداري به زمان ارائه گزارش برونتلند در سال ۱۹۸۷  باز مي گردد.

اين کنفرانس راهکارهاي مشخصي را در ارتباط با توسعه پايدار پيشنهاد کرد از جمله راهکارهايي که در جهت توسعه ي گردشگري پايدار مطرح گرديد عبارتند از:

تغيير در الگوي مصرف، ارائه ي برنامه هاي اجتماعي و فرهنگي متناسب با جامعه ي ميزبان، توجه به گروهها و جوامع عملي و منافع اقتصادي و توجه به محيط زيست وحفظ طبيعت است  گردشگري پايدار نتيجه ي ضرورت و نياز پاسخگويي و مقابله با اثرات منفي اين صنعت در کشورها و يا به طور کلي مقاصد گردشگر پذير است.

گردشگري پايدار جزء توافقات حاصل در دستور کار اجلاس ۲۱ قرار گرفت. و هدف اصلي در بسط معنايي گردشگري پايدار، ارائه ي روشهاي منطقي در بهره گيري از منابع طبيعي و انساني و ممانعت از به کارگيري غير علمي اين منابع است. گردشگري به عنوان عاملي در تغييرات اجتماعي و فرهنگي به شمار مي رود، نياز به تدوين ضوابط اخلاقي و اسلامي از اهميت وافري برخوردار است. توجه به اخلاق در اين مقصدها زمينه هايي را فراهم مي کند تا آثار مثبت گردشگري افزايش و آثار منفي آن کاهش يابد و مي توان گفت، گردشگري مبتني بر اخلاق اسلامي در جامعه ايران لازمه ي توفيق در گردشگري پايدار است.

کدهاي اخلاقي، مشتمل بر ده ماده است که نه ماده  آن حکايت از قوانين بازي براي مقصدها، دولت ها، متصديان تور، برنامه ريزان،  کارگزاران مسافرتي، کارکنان و مسافران مي کند و ماده  دهم آن بر نکات اجرايي مورد توجه در آن تاکيد دارد.

تلاش براي متعهد کردن جامعه  جهاني به حفاظت از محيط زيست و رعايت اخلاق در توسعه گردشگري، در دستور کار بسياري از سازمانها، نهادها و تشکيلات ملي و بين المللي قرار گرفته است. صدور منشور جهاني اخلاق براي گردشگري، حاصل بخشي از اين تلاشهاست. اين منشور مجموعه کاملي از اصولي است که هدف آن هدايت فعالان ذينفع در توسعه ي اين صنعت از جمله دولتهاي مرکزي و محلي و همچنين ملاقات کنندگان داخلي و خارجي است. (کاظمي، ۱۳۸۶ :۱۳۸-۱۳۶)

پنج هدف براي اين نوع کدها مشخص شده است:

- به عنوان کاتاليزوري در برقراري گفتمان ميان دولت و ديگر مجموعه هاي گردشگري عمل کند.

- در دولت و صنعت گردشگري احساس نياز نسبت به اعمال

- مديريت زيست محيطي مناسب و صحيح را ايجاد کنند.

- آگاهي گردشگران در خصوص لزوم داشتن رفتارهاي مناسب را افزايش دهند.

- جامعه ي ميزبان را از ضرورت حفاظت زيست محيطي آگاه کنند.

- همکاري ميان سازمانهاي دولتي، جوامع ميزبان، صنعت گردشگري و NGO ها را ترويج کنند.

کدهاي اخلاق در حين فراهم کردن پيشنهادات و دستورالعملها، آموزش را نيز دنبال مي کنند.

اينطور به نظر مي رسد که اين اصول و رهنمودها اساساً با اثرات زيست محيطي و ارتقاي مديريت محيط زيست مرتبط هستند. گرچه  پيام کدهاي گردشگري تنها محدود به موضوعات زيست محيطي نمي شود و بر موضوعات اجتماعي- فرهنگي نيز دلالت دارند. (مسيون، ۲۵۶:۱۳۸۷)

نکته مهم در مورد کدهاي اخلاقي اين است که اين کدها، قانون نيستند. بلکه اصول پذيرفته شده اي هستند که ضمانت اجرايي شدن آنها عوامل دروني و شخصيتي افراد است. در کدهاي اخلاقي زور و اجبار کارساز نيست، بلکه ميزان مسئوليت پذيري افراد، ملاک عمل مي باشد. (مستولي زاده، ۱۳۸۷)

رعايت الزامات اخلاق اسلامي در گردشگري ايران:

رعايت حجاب اسلامي در ايران الزامي است، شايد رعايت حجاب به نظر گردشگران مشکل به نظر آيد. اما اصلاً جاي نگراني وجود ندارد، در صورتيکه حفظ حجاب فراموش شود جريمه آن يادآوري و تذکراست، که لحن مهربان و دوستانه لازم است.

- رنگ: در ايران مسئله رنگ وجود ندارد. شما مي توانيد لباسهاي با رنگ روشن و تيره استفاده کنيد.

ـ مو: موها بايد پوشيده شود، اين  امر از آموزه هاي دين اسلام است و هر زن مسلمان بايد انجام دهد. براي گردشگر خارجي يک روسري که بخشي از سر پوشيده شود طبيعي است.

ـ بدن: لباسها به گونه اي باشد که بدن و دست و پا پوشيده شود.

ـ غذا: در ايران از خوردن گوشت بعضي حيوانات اجتناب مي شود، حيوانات حتماً بايستي ذبح اسلامي شوند.

ـ نوشيدن مشروبات الکلي در ايران ممنوع است.

نتيجه گيري

اخلاق از ضروريات زندگي اجتماعي بشر بوده ودر اسلام از جايگاه ويژه اي برخوردار است، حال آنکه اين واژه جهت برقراري ارتباط و سير وسياحت، در زمينه هاي مختلف فرهنگي، اجتماعي، سياسي، اقتصادي باشد.

تصميم گيري در حوزه گردشگري بدون توجه به مولفه هاي اخلاقي و عدم رعايت شئون اسلامي واقع بينانه نيست و توجه به اخلاق جزء بايسته هاي گردشگري است.

در اين مقاله سعي شده  تا با رعايت اخلاق اسلامي در گردشگري و با تکيه بر احکام و مسائل شرعي گردشگري نمودي از فرهنگ جامعه اسلامي  به کشورهاي ديگر انتقال يافته و باعث شناخت ديگر کشورها نسبت به اخلاق اسلامي در گردشگري شود و زمينه را جهت رشد و پيشرفت مباحث اخلاقي مهيا مي کند.

گردشگري با رعايت اخلاق اسلامي علاوه بر ترويج فرهنگ اسلامي، در سفر باعث اثرات سازنده تربيتي در جهت پرورش شخصيت اخلاقي گردشگران خواهد بود.

 
 
 
ارسال کننده
ایمیل
متن