آخرین اخبار
کد مطلب: 168474
مدارس ماندگار را بشناسيم/ از مدرسه قائم مقام فراهاني تا نجفي
تاریخ انتشار : 1396/10/02 09:42:47
نمایش : 206
از ميان ۱۵۰ مدرسه معرفي و بازديد شده از ۲۷ استان کشور به کميسيون معين شوراي عالي، تاکنون مجوز عنوان «مدرسه ماندگار» براي ۴۷ مدرسه صادر شده است.

به گزارش بام ايران خبر به نقل از خبرگزاري مهر؛   مدرسه، به عنوان نهاد رسمي و يکي از مهم‌ترين ارکان ‌تعليم و تربيت دانش‌آموزان ، نقش و تاثير بي‌بديل و غيرقابل انکاري دارد. مسلماً هرچه اين نهاد از ويژگي‌ها و امتيازات بيشتري در ابعاد مختلف برخوردار باشد، تأثيرگذاري آن فزون‌تر و عميق‌تر خواهد بود.

از اين‌رو در عصر حاضر تلاش‌هاي فراواني براي ارتقاي سطح کيفي مدارس انجام مي‌شود تا ظرفيت تحقق اهداف قصد شده آموزش و پرورش را پيدا کرده  و نقش خود را در تربيت شهروندان مسئول ايفا کند.

اگر بزرگترين هدف آموزش و پرورش را «کنش آموزي» بدانيم، در اين صورت از مدرسه، همان‌گونه که در سند تحول بنيادين به آن اشاره شده است، به عنوان کانون تعليم و تربيت رسمي و محل کسب تجربه‌ها ياد خواهيم کرد که ضمن ايفاي نقش موثر تربيتي در تأمين نيازهاي فردي و اجتماعي، محيطي امن، بانشاط و مقاوم باشد تا بتواند کارکرد اصلي خود را به منصه ظهور برساند.

در خصوص مدارس بايد گفت، فضاي فيزيکي مدارس واجد مولفه‌هاي اصلي معماري و طراحي شهري، برخوردار از بالاترين استانداردهاي طراحي و ساخت، دوستدار محيط زيست، داراي ويژگي‌هاي معماري بومي و متناسب با فرهنگ اصيل جامعه مورد نظر، در کنار برخورداري از منابع انساني واجد صلاحيت، بسيار مهم و همواره مورد توجه بوده است.

در گذشته، فضاهاي مدارس قديمي در يک يا دو طبقه برگرد فضاي حياط احداث مي‌شدند و دسترسي به آن‌ها در همکف به طور مستقيم از حياط صورت مي‌گرفت. براي دستيابي به کلاس‌هاي واقع در طبقه بالا،  نخست به وسيله راه پله‌اي که براي تعدادي از واحدهاي مذکور مشترک بود، به راهروئي که در پشت يا جلوي کلاس‌ها قرار داشت وارد و سپس به کلاس‌ها داخل مي‌شدند. نور هر کلاس از پنجره‌هاي در ورودي و روزنه‌هاي واقع در بارگاه طرفين در تأمين مي‌شد.

در حياط مدرسه چند باغچه و حوض آبي براي تلطيف هوا و فضا طراحي مي‌شد و از آب حوض که به وسيله چاه، قنات يا نهر پر مي‌شد، براي شستشو و وضو گرفتن استفاده مي‌شد. پشت بام‌ها را کاه‌گل مي‌کردند و بعضي اوقات روي آن‌ها  را آهک کوبيده مي‌کشيدند و آنقدر مالش مي‌دادند تا سفت شود.

در طرح عموم مدارس همانند ساير بناهاي عظيم، قرينه سازي چه در نقشه و چه در نما، رعايت مي‌شد و معماران،  هر فضا را از يک سو متناسب با کارکرد آن و از سوي ديگر با توجه به نوع وکيفيت مصالح و شيوه‌هاي فني محصول، طراحي مي‌کردند.

نقطه ضعف اين نوع بناها، از يک طرف به مصالح  غير استاندارد و مقاوم نبودن در برابر عوامل طبيعي و از طرف ديگر عدم کارآيي کافي سازه‌هاي  مورد استفاده در برابر زلزله، مربوط مي‌شد.  مدارس در آن زمان به يکي از دو شکل طراحي و ساخته مي شدند:

 ۱- مدارسي که عموماً در منازل يا بناهاي تاريخي شکل مي‌گرفتند. هرچند بعضي از آن‌ها داراي ارزش تاريخي و معماري است، اين فضاها براي مدارس مناسب نبودند.

۲- مدارسي که ساخته شده و داراي اعتبار ويژه‌اي براي منطقه خاصّ خود بوده و بيشتر مفاخر و افراد فرهيخته عصر حاضر در آنجا درس خوانده‌اند يا تدريس کرده‌اند. ضمن آن‌که براي اولين بار مصالح مدرن، مانند آهن و بتون در اين مدارس استفاده شده است.

هويت هر فضاي معماري بيش از هر عاملي، به وسيله کارکردهاي اصلي آن، از ساير فضاها متمايز مي‌شود و فضاي کالبدي آن نيز به طور معمول با توجه به کارکردهاي مورد نظر شکل مي‌گيرد و پس از تکوين زمينه‌ها و ضرورت‌هاي اجتماعي و تاريخي، در حيات اجتماعي ظاهر مي‌شود و همراه با تولد خويش، فضاي خاصّ خود را به تدريج شکل مي‌دهد؛ بنابراين از زماني که آموزش علوم جديد در پي نيازها و ضرورت‌هاي اجتماعي و تاريخي، ابعاد تازه‌اي به خود گرفت، ديگر نمي‌توانست براي هميشه در همان فضاي نخستين، به حيات خود ادامه دهد و فضاي جديدي مي‌طلبيد.

تحليل اطلاعات و طراحي ساختمان‌هاي مدارس ماندگار مردمي ‌(جديد) در شهرهاي مختلف ايران تأثير بسزايي در آشنايي معماران و مهندسان بر فضاي حاکم در معماري زمان‌هاي مختلف دارد و مي‌تواند کاربرد آنها را براي طراحي ساختمان‌هاي جديد مدارس با تکيه بر معماري قديمي ‌و سنتي هموار سازد.

در اين باره بايد گفت؛ شوراي عالي آموزش وپرورش به عنوان بالاترين مرجع قانونگذاري در آموزش و پرورش با توجه به لزوم قدرداني از زحمات و تلاش‌هاي مؤسسان نهادهاي آموزشي در گذشته و با هدف احيا، حمايت و نمونه‌سازي مدارسي که بيش از نيم قرن از تأسيس آنها مي‌گذرد و از سوابق درخشان علمي‌، آموزشي و فرهنگي در سطح ملي يا منطقه‌اي برخوردارند، آيين‌نامه‌اي را تحت عنوان «چگونگي اداره مدارس ماندگار» در تيرماه ۱۳۸۴ به تصويب رساند که بر اساس آن تعدادي از مدارس واجد شرايط کشور به عنوان «مدرسه ماندگار» مجوز فعاليت گرفتند.

اين شورا که خود از سابقه تاريخي يک صد و بيست ساله تحت عناوين شوراي عالي معارف، شوراي عالي فرهنگ و شوراي عالي آموزش و پرورش برخوردار بوده و از مشورت صاحب نظران ارزشمندي همچون ملک‌الشعراي بهار، علي اکبر دهخدا، محمود حسابي و... بهره برده است، با هدف خدمت به فرهنگ ايراني اسلامي‌، مصوبه مدارس ماندگار را به تصويب رسانده است.

در اين مصوبه با عنوان «چگونگي اداره مدارس ماندگار»،  به مدارس واجد شرايط براي کسب عنوان «ماندگار» اين امکان داده مي‌شود تا با فراهم آوردن شرايط مناسب تحصيلي براي افراد مستعد و خلاق و استفاده بهينه از امکانات و قابليت‌هاي موجود، از تجارب ارزنده دانش‌آموختگان خود بهره مند شوند.

مدارس پيشنهادي با توجه به شاخص‌هايي هم چون قدمت و سابقه آموزشي حداقل ۵۰ سال، اعتبار و پيشينه درخشان علمي‌، فرهنگي، تاريخي در سطح منطقه‌اي، ملي و بين‌المللي، دانش‌آموختگان برجسته و ممتاز علمي‌، سابقه فعاليت چهره‌هاي برجسته و معماري خاص، مورد قضاوت قرار مي‌گيرند و از امتيازات و اختياراتي مطابق آيين‌نامه ياد شده برخوردار مي شوند.

مدارس ماندگار

در حقيقت مدارس ماندگار به مدارس يا واحدهاي آموزشي قديمي‌ ‌با بناي تاريخي حداقل پنجاه ساله گفته مي‌شود که داراي استحکام کافي براي انجام فعاليت‌هاي مدرسه است که طي فرآيند مشخص و مطابق معيارها و ضوابط خاص  با تأييد شوراي‌عالي آموزش‌وپرورش، به‌عنوان مدارس ماندگار شناخته شده و به‌صورت هيئتامنايي اداره مي‌شود.[۴۹۹]

«مدارس ماندگار» به دليل برخورداري از ويژگي‌هاي ممتاز، از ساير مدارس، متمايز و برجسته‌ترند. به‌طوري‌که از حدود يکصد هزار مدرسه‌اي که در کشور به امور آموزشي و پرورشي مبادرت مي‌ورزند، تعداد اندکي، به دليل احراز شاخص‌هايي چون قدمت،  فعاليت در عرصه تعليم و تربيت، داشتن اعتبار و پيشينه درخشان علمي‌، فرهنگي و تاريخي، برخوداري از فضاي فيزيکي متناسب با شاخص‌هاي آموزشي و پرورشي، رعايت معماري بومي‌- محلي، انطباق فضاي فيزيکي مدرسه با شاخص‌ها و استانداردهاي سازمان ميراث فرهنگي، دانش‌آموختگان برجسته علمي‌، فرهنگي و دانشگاهي و ساير ويژگي‌هاي برجسته، تصويب شده و از توجه خاص و احترام معنوي مردم و کارشنان علاقه مند برخوردارند، ولي  به دليل همين شاخصه‌ها بسياري از آنان به ثبت سازمان ميراث فرهنگي کشور نيز رسيده‌اند.

۴۷ مدرسه ماندگار هستند

نگاهي به آمار اين مدارس نشان مي‌دهد، از ميان حدود ۱۵۰ مدرسه معرفي و بازديد شده از حدود ۲۷ استان کشور به کميسيون معين شوراي عالي، تاکنون مجوز ۴۷ مدرسه عنوان «مدرسه ماندگار» صادر شده است.

اين مدارس به‌دليل برخورداري از ويژگي‌هاي موصوف، از امکان عملياتي‌کردن برخي از تصميمات بزرگ ملي در حوزه تعليم و تربيت، مانند اجراي بخشي از سند تحول بنيادين، تبديل آن به مرکز نمايش توانمندي‌ها و انتظارات ملي و توسعه صنعت گردشگري، زمينه‌سازي براي همکاري و تعامل اثربخش بين استادان و فارغ‌التحصيلان برجسته آن و همچنين افراد  شاخص و صاحبنظران تعليم و تربيت و از همه مهم‌تر تبادل تجربه با مدارس مشابه در سراسر کشور، تبادل نظر در زمينه مسائل و مشکلات آموزشي و تبديل شدن به‌عنوان الگويي مناسب و پيشرفته در زمينه‌هاي آموزش و پرورش برخوردارند.

 به طور خلاصه مي‌توان اهم دلايل و فلسفه تأسيس اين مدارس را به عنوان هويت و شناسنامه آموزشي پرورشي کشور به شرح زير عنوان کرد:

۱.  مدارس ماندگار هويت نظام تعليم و تربيت يا شناسنامه فرهنگي کشور است که توسعه و تقويت آن مي‌تواند فرآيند انتقال ميراث فرهنگي و تعليم و تربيت  را  تسهيل و به عنوان نخستين نمادهاي نظام آموزشي و الگوي موفق مدارس امروزي، الگوي عملي موفق و افتخار نظام آموزشي کشور، هم از نظر نوع معماري،  فني،  زيبايي‌شناختي و هم از نظر فرهنگي و آموزشي براي ساير مدارس باشد و موجبات افزايش غرور ملي را فراهم ‌سازد.

۲.  به عنوان محور جلب مشارکت و همکاري ساير سازمان‌ها و نهادها با آموزش و پرورش استان و کشور و تبادل تجربه و اطلاعات بين گذشته و حال مورد استفاده ‌گيرد.

۳.  هم به دليل ويژگي‌هاي منحصر به فرد فضاي فيزيکي و هم از منظر مديريت و فعاليت‌هاي سرآمد، در ايجاد زمينه براي اجراي مطلوب و اشاعه  صحيح  مصوبات  مؤثر باشد.

۴.  زمينه تعامل اثربخش بين فارغ‌التحصيلان برجسته و اولياي مدرسه و  جذب  دانش‌آموزان مستعد و نخبه استان را براي مديريت بهينه آن فراهم سازد.

۵.  با تقويت حس نوستالژيک زمينه جلب مشارکت  فعال و موثر فارغ‌التحصيلان برجسته و تعامل آنان با يکديگر، که سبب مشارکت فکري و مالي براي نگهداشت مطلوب و همدلي و همکاري آنان براي مديريت کشور و تربيت نيروي انساني متعهد و متخصص مورد نياز استان را فراهم کند.

۶.  در انجام برنامه‌هاي نمادين در کوتاه‌ترين زمان و با سهل‌ترين روش‌ها مورد استفاده قرار گيرد و زمينه وفاق ملي، وحدت و همبستگي و عملياتي شدن برخي از تصميمات بزرگ ملي در حوزه تعليم و تربيت، نظير اجراي بخشي از سند تحول در چنين مدارسي را  فراهم مي‌کند.

۷.  از تغييرات غيراصولي، سليقه‌اي، ناشيانه و تخريب احتمالي آن جلوگيري و آگاهانه و مسئولانه از آن مراقبت و از ميراث ماندگار فرهنگي کشور به صورت اصولي حفظ و حراست کرد.

۸.  امکان توسعه صنعت گردشگري و تبديل آن به مرکز نمايش توانمندي‌ها و افتخارات ملي و قدرداني از گذشتگان، به ويژه در حوزه تعليم و تربيت را فراهم کند.

شوراي‌عالي آموزش و پرورش براي حفظ و حراست از ميراث ماندگار آموزشي - فرهنگي و قدرداني از ميراث گذشتگان به هر شکلي و جلوگيري از تغييرات غيراصولي و سليقه‌اي و تخريب و بازسازي احتمالي اين مدارس، سياست‌هاي زير را درخصوص مدارس ماندگار اتخاذ کرده است:

اصلاح شيوه‌نامه انتخاب و نگهداشت مدارس ماندگار با رويکرد ارتقاي شرايط و صلاحيت‌هاي مديريت، به ويژه معاونان و توسعه ساختار و تشکيلات و شرايط جذب و نگهداشت منابع انساني، به‌ويژه نيروهاي مدرسه، اصلاح و تکميل ويژگي‌هاي مدارس ماندگار، با تأکيد بر استحکام بنا، معماري خاص و منحصر به فرد ساختمان، رعايت استانداردها، به‌ويژه حداقل تراکم کلاسي، اختصاص بخش مستقلي به حفظ و نگهداشت بناي فيزيکي در مدرسه، گسترش حوزه شخصيت‌هاي برجسته و ممتاز مدرسه در حوزه‌هاي گوناگون علمي‌، فرهنگي، هنري، سياسي و اقتصادي، ارتقاي سطح مديريت از منطقه به استان و تغيير شرايط انتخاب مدارس ماندگار به شکلي که از پايين ترين تا بالاترين سطح سازماني در اين فرآيند مد نظر قرار گرفته شود.

تبديل اين مدارس به مدرسه استاندارد در تراز آموزش و پرورش جمهوري اسلامي‌ايران از جهات گوناگون در تمامي ابعاد و مولفه‌هاي اصلي تعليم و تربيت.

تلاش براي حمايت‌هاي مادي و معنوي و پشتيباني‌هاي ستادي، نظير اختصاص اعتبار ويژه از سوي سازمان نوسازي براي نگهداشت اين مدارس.

حفظ و نگهداشت مدارس، با تمام مشخصات و ويژگي‌هاي اصلي، مثل نام اوليه و شرايط وقف و کاربري آن صرفاً به عنوان «مدرسه».

تبديل مدارس ماندگار به مرکز تبادل تجربيات، اختراعات، ابتکارات و توانمندي‌هاي آموزش و پرورش در سطح استان و کشور.

حفظ و ارتقاي‌ شأن و جايگاه علمي برجسته اين نوع مدارس در سطح استان و کشور.

در گزارش بعدي به منظور آشنايي با اين مدارس، به شکل اجمالي به برخي از مهم‌ترين مدارس اشاره مي‌شود.

 
 
 
ارسال کننده
ایمیل
متن