کانال تلگرامی ما
آخرین اخبار
کد مطلب: 166632
نسخه ايمني کلانشهرهاي کشور چيست/۱۰ اصل تاب آوري شهرها
تاریخ انتشار : 1395/10/05 08:20:53
نمایش : 362
ايران يکي ازکشورهايي است که مناطق شهري آن داراي آسيب پذيري زيادي است؛ طي يک دهه گذشته اقدامات قابل توجهي در خصوص تاب آوري شهرها انجام شده اما تا رسيدن به ايده آل ها فاصله بسيار است.

به گزارش بام ايران خبر به نقل از  خبرنگار مهر، مخاطرات زيادي کلان شهرهاي ايران را تهديد مي کند از زلزله و سيل گرفته تا آلودگي آب و هوا و فرو نشست زمين، اما شهرهاي ما در برابر اين مخاطرات چقدر آمادگي دارند؛ تجريه سيل ها و زلزله هاي مختلف درشهرهاي کشور نشان مي دهد که اگر بادي با سرعت در شهري بوزدو يا باراني تند ببارد مي تواند ميلياردها تومان خسارت مالي بر جاي بگذارد و به دليل اتفاقات قابل پيشگيري جان بسياري از شهروندان را بگيرد .

شهرهاي بزرگ کشور  کم تر روز آرام و بي حادثه  داشته اند. روزي نيست که در کلان شهرهاي ما آتش سوزي يا ريزش ساختماني در اثر گود برداري غير اصولي نباشد  ياتصادفي که منجر به مرگ عابر پياده اي شود. روزهاي باراني،بحران سيل شهرها را تهديد مي کند وروزهاي تابستاني کم آبي و فرو نشست زمين . آلودگي آب و هوا که به اعتقاد کارشناسان در ليست بحران هاي هميشگي کلان شهرها قرار مي گيرند هم درد قديمي است.

بحران هاي جديد در راه است

اما کلانشهرهاي ما تا چه اندازه در برابر اين حوادث طبيعي آمادگي دارند. مجيد عبداللهي مديرکل دفتر برنامه‌ريزي و مديريت توسعه شهري سازمان شهرداري‌ها با بيان اينکه در مورد آسيب‌پذيري شهرها در برابر حوادث طبيعي بايد به جهت‌گيري تغييرات اقليمي توجه بيشتري کنيم، گفت: به رغم آنکه هنوز موضوع زلزله به عنوان يک بحران در اذهان پررنگ‌تر است، بايد بدانيم در يک دهه گذشته به دليل تغييرات اقليمي، نوع بحران‌ها تغيير کرده و وقوع طوفان در غرب آمريکا و شرق آسيا و يا وقوع سيلاب‌ها در نقاط مختلف دنيا بيانگر آن است که نوع حوادثي که در شهرها و مراکز سکونتگاهي اتفاق مي‌افتد، تغيير کرده است. بنابراين ما بايد متناسب با تغييرات حوادث، شهرها را آماده در برابر آسيب‌هاي احتمالي کنيم.

تبريز آسيب پذيرترين شهر در برابر زلزله

وي در خصوص آسيب‌پذيري ۸ کلانشهر کشور در برابر بلاياي طبيعي از نظر سيل و زلزله گفت: کلانشهرهاي تبريز، مشهد، شيراز و تهران نسبت به اصفهان، کرمانشاه، قم و کرج آسيب‌پذيرترند و ميزان آسيب‌پذيري تبريز در برابر زلزله از ساير کلانشهرها بيشتر است. بنابراين بايد برنامه‌ريزي‌هاي دقيق‌تري در خصوص آسيب‌پذيري اين شهرها در برابر بلاياي طبيعي شود.

نگاه جديد به بحران

مديرکل دفتر برنامه‌ريزي و مديريت توسعه شهري سازمان شهرداري‌ها با بيان اينکه مدل‌ها و نگاه‌هاي مختلفي در خصوص بحث مديريت بحران وجود دارد، گفت: يک نگاه آن است که هر وقت حادثه‌اي مانند زلزله رخ داد، آن را مديريت کنيم که اين نگاه تقريباً در دنيا منسوخ شده؛ نگاهي که بحران‌محور است. مدل ديگر پيش‌فعال بودن در برابر خطرات بالقوه است. در مدل ريسک‌محور که در دنيا به آن توجه زيادي مي‌شود، کالبد شهرها در برابر حوادث مقاوم مي‌شود و شهرها از لحاظ فضا و زيرساخت‌ها و شبکه‌ ارتباطي در برابر حوادث احتمالي در برابر زلزله مقاوم‌سازي شده، اما نگاه ديگري نيز در خصوص مقابله با خطرات طبيعي وجود دارد و آن تاب‌آوري شهري است؛ يعني علاوه بر کالبد شهرها در برابر بحران‌ها و آمادگي شهر در زمان بحران، مردم و شهروندان را نيز در برابر حوادث احتمالي توانمند کنيم و افرادي را پرورش دهيم که بتوانند هم به خود و هم در برابر ديگران در برابر بحران‌ها کمک کنند.

عبداللهي تصريح کرد: تلاش دولت در حوزه نوسازي بافت فرسوده، مسکن روستايي و تلاش براي مقاوم‌سازي برنامه‌هاي شهري در اين مدت در جهت نگاه ريسک‌محوري بوده اما در کشور ما نيز نگاه تاب‌آوري حاکم شده است و مي‌بينيم در کلانشهرهايي مانند مشهد و تهران گروه‌هاي دوام و نگاه محله‌محوري به مهار بحران شکل گرفته است.

 آخرين وضعيت سند آسيب شناسي مديريت بحران

وي با اشاره به تدوين سند آسيب‌شناسي ، مديريت بحران گفت: اين سند در پي مشارکت بيشتر دولت‌هاي محلي در بحث مديريت بحران است. در حال حاضر بر اساس قوانين شهرداري‌ها و شوراها، نقش مستقيمي وظيفه مستقيمي در موضوع مديريت بحران ندارند، بلکه نقش همکار و پشتيبان را دارند و تنها در مديريت سيل و آتش‌سوزي‌ها وظيفه مستقيم دارند و در ساير حوادث در نقش همکار بايد تجهيزات خود را براي آواربرداري و ... در اختيار نهادهاي مسئول بگذارند. براي شوراها نيز سه نقش وضع قوانين محلي، نظارت بر ايمني شهرها و جلب مشارکت‌هاي مردمي و يا سازمان‌هاي مردم‌نهاد و مدني در بحث ايمني پيش‌بيني شده که در سند آسيب‌شناسي و مديريت بحران به ارتقاي نقش مديريت محلي پرداخته‌ايم.

به گفته عبداللهي، اولين جلسه بررسي اين سند، دو هفته پيش در دولت برگزار شد و تصميم گرفته شد طي يک ماه آينده جلسات کارشناسي براي تدقيق محورهاي اين سند از سوي نهادهاي مسئول برگزار شود.

سند آسيب‌شناسي، مديريت بحران به منظور شناسايي مشکلات و چالش هاي پيش روي کلان شهرها در برابر حوادث و بحران  هاي طبيعي با انطباق آنها با چارچوب سندي(کاهش خطر بلاياي جهاني)، سياست هاي کلي نظام و قوانين و مقررات شهرداري ها، در راستاي پيروي از الگوي تاب آوري شهرها در بحران به منظور رسيدن به يک سند واحد تهيه شده است.

برخي از اين سياست ها شامل ايجاد مديريت واحد با تعيين رئيس جمهور براي فرماندهي بحران، تدوين برنامه جامع علمي به منظور بازتواني رواني آسيب ديدگان، گسترش نظامات موثر جبران خسارت نظير بيمه ها، پيشگيري و کاهش خطر پذيري ناشي از زلزله ها ( افزايش ضريب ايمني در ساخت و سازها) است.

۱۰ اصل تاب آوري در کشور

مديرکل دفتر برنامه‌ريزي و مديريت توسعه شهري سازمان شهرداري‌ها با اشاره به اينکه اين سند در ۱۰ اصل پايه در تاب‌آوري شهرها تدوين شده، اضافه کرد: اصل سازماندهي، تأمين منابع، حفاظت زيرساخت‌ها، توجه به ظرفيت‌هاي اجتماعي و مدني در جامعه، توجه به آموزش‌هاي عمومي و نقش آموزش و پرورش، بازسازي و بازتواني در جامعه، تأکيد بر حوزه زيست‌بوم شهري (به طور مثال در بحث بحران توجه به شهر تهران توجه نشود و حاشيه شهر نيز مورد توجه قرار گيرد)، شناسايي خطرات و نقاط ريسک‌پذير، مقررات و برنامه‌ريزي براي کاربري اراضي همجوار از لحاظ سازگاري و ناسازگاري، توجه به مقاومت‌پذيري سازمان‌هاي حياتي در برابر بحران مانند آتش‌سازي و مراکز انتظامي و... (يعني مراکزي که بايد خود در برابر بحران بيشترين نقش را ايفا کنند، در برابر هر بادي نلرزند) و سيستم هشدار سريع از مباني اصلي اين سند هستند.

وي با اشاره به اينکه نيازمند آن هستيم در زمان‌هاي بحراني يک مرکز هماهنگ‌کننده خدمات ايمني و درماني وجود داشته باشد، گفت: در بسياري از کشورها با يک شماره‌تلفن، هماهنگي‌هاي لازم براي مديريت بحران انجام مي‌شود؛ يعني اگر حادثه‌اي رخ داد و نياز به آمبولانس بود يا نيروي انتظامي يا آتش‌نشاني به يک تلفن مرکزي تماس گرفته مي‌شود و بر اساس نوع حادثه، خدمات به محل اعزام مي‌شود که بايد در ايران نيز به جاي چند تلفن اطلاع‌رساني، يک تلفن مرکزي داشته باشيم.

به گفته اين مقام مسئول، ايران به دليل حوادث بزرگي که رخ داده و تقريباً هر ۱۰ سال يک حادثه بزرگ مانند زلزله داشته‌ايم، در برابر مقابله با حوادث جزو کشورهاي خوب دنياست و در حوزه بازسازي نيز توانسته‌ايم جايگاه خوبي در ميان کشورهاي جهان داشته باشيم.

اما با چه نسخه اي  مي توان تهران و کلان شهرهاي ايران را به شهرهاي ايمن تبديل کرد ؟احمد صادقي رئيس سازمان مديريت بحران شهرداري تهران، در اين رابطه مي گويد: براي ايمن سازي شهرها در برابر حوادث تجربيات زيادي در دنيا وجود دارد. پروژه هايي مثل جامعه ايمن که توسط دانشگاه کاروليسنکاي سوئد پيشنهاد شده است يکي از اين پروژه هاست که بيشتر بر روي حوادث شهري تاکيد دارد. اين پروژه در بعضي شهرهاي ايران از جمله شهر تهران اجرا شده است. پروژه ديگري که از طرف سازمان جهاني بهداشت معرفي شده است پروژه شهر سالم نام دارد که به دنبال سالم سازي فضاهاي شهري و شهروندان است. در حوزه پيشگيري و کاهش اثرات بلاياي طبيعي اختصاصا آخرين نسخه اي که توسط دفتر استراتژي بين المللي کاهش خطر بلاياي سازان ملل پيشنهاد شده است موضوع تاب آوري شهري است. اين کمپين از سال ۲۰۱۰ در جهان شروع شده و هم اکنون بيش از ۳۰۰۰ شهر از اصول ده گانه آن پيروي مي کنند. اصول اين پروژه بر موضوع استفاده از ظرفيت هاي حاکميتي، اجتماعي ، طبيعي، اقتصادي و فرهنگي شهر براي افزايش ايمني و تاب آوري شهر تاکيد دارد. جالب اين است که با توجه به اعلام استراتژي هاي بين المللي کاهش خطر بلايا در سال ۲۰۱۵ اکثر کشورها از جمله کشور ما متعهد شده که از اين راهبردها پيروي نمايد. بنابراين اينطور مي توان نتيجه گيري کرد که حداقل تا سال ۲۰۳۰ نسخه ايمن سازي مناطق شهري  نسخه تاب آوري و تلاش براي تحقق اصول ده گانه آن است.

نقشه راه جامع براي کاهش بلاياي طبيعي نداريم

به گفته صادقي، همه کشورها در سطح ملي و در سطح محلي بايد برنامه کاهش خطر براي کشور و شهرها داشته باشند. متاسفانه بايد بگوييم که تا کنون کشور ما داراي نقشه راه جامعي براي کاهش خطر بلايا نبوده است که اين موضوع بر اساس تعهد بين المللي که داده ايم بايد در اولويت مسئولين و دولت قرار گيرد هر چند برنامه هايي در بخش هاي مختلف وجود دارد، اما سند جامع کشوري نداريم. البته اقداماتي در اين زمينه شروع شده است اما هنوز در ابتداي راه هستيم. اين برنامه بايد تا سال ۲۰۳۰ اقدامات کشور را تبيين کند يعني حداقل بايد سه برنامه ۵ ساله را پوشش دهد. بنابراين بسيار مهم و حساس اسن و بايد دقيق تدوين گ شود . البته در تهران موضوع متفاوت هست. تهران در سال ۱۳۸۰ برنامه جامع کاهش خطرپذيري داشته است و در مدت اين ۱۵ سال اقدامات زيادي در خصوص مديريت بحران انجام شده است. به عنوان مثال ساخت پايگاه هاي مديريت بحران، ساخت مرکز فرماندهي مديريت بحران و تدوين نقشه راه هاي اضطراري از نتايج و دستاوردهاي اين برنامه بوده است. بخش زيادي از اين برنامه انجام شده است اما اکنون پس از گذشت ۱۵ سال از تدوين آن برنامه، ما نيازمند برنامه جديدي با رويکرد جديدي هستيم که در واقع همان رويکرد تاب آوري شهري است که در دستور کار شهرداري تهران قرار گرفته است.

زلزله تهديد درجه يک تهران/ تاب آوري تهران متوسط است

اين مقام مسئول در حوزه بحران در پاسخ به اين پرسش که تهران در برابر کدام بلاياي طبيعي آسيب پذير تر است گفت: تهران تقريبا در برابر همه حوادث آسيب پذير است چرا که مشخصه هاي آسيب پذيري در تهران زياد است مثلا تراکم جمعيت در شهر تهران بسيار بالا است. تهران داراي گسل هاي متعددي است. علاوه بر آن مسيل هاي زيادي در تهران وجود دارد، ميزان بافت فرسوده در شهر تهران زياد است و هم چنين زيرساخت هاي حياتي تهران فرسوده و قديمي هستند اما اگر بخواهيم بگوييم که تهران در برابر کدام مخاطره بيشترين آسيب را متحمل خواهد شد، بايد بگوييم که تهران در برابر زلزله بيشترين آسيب را خواهد ديد. البته من برخلاف بعضي از افراد که مي گويند اگر در تهران زلزله بيايد بزرگترين فاجعه تاريخ رخ مي دهد، بر اين باور نيسستم. ميزان آسيب تهران همانطور که گفتم به خيلي از عوامل بستگي دارد. مطالعات تاب آوري تهران که اخيرا ما در تهران انجام داديم نشان مي دهد که تاب آوري تهران در برابر حوادث متوسط است. اين بدان معني است که تهران مي تواند زلزله و مخاطرات ديگر را علي رغم آسيب بذيري مديريت کند. ظرفيت هاي زيادي وجود دارد که اگر از انها استفاده کنيم وضعيت ايمني شهر بهبود خواهد يافت. مهم اين است که ما براي استفاده از اين ظرفيت ها چقدر برنامه داريم و چقدر متوليان امر با هم هماهنگ هستند.  

تهران و ايران در ميان کشورهاي ايمن چه جايگاهي دارند

گزارش هاي متعددي در اين زمينه وجود دارد. آژانس سوييسي ري که يک آژانس بين المللي در تخمين خسارت هاي اقتصادي است تهران را جزو ۱۰ شهر آسيب پذير از نظر اقتصادي مي داند. که در همين گزارش توکيوي ژاپن بالاتر از تهران قرار گرفته است، در صورتي باور عمومي اين است که شهر  توکيو  شهري مقاوم است و اسيبي نمي بيند. رئيس سازمان مديريت بحران شهرداري تهران  در اين زمينه توضيح داد:  وقتي صحبت از آسيب پذيري مي کنيم بايد ببينيم که منظورمان چيست. از نظر آسيب پذيري اقتصادي تهران واقعا آسيب پذير است چون بسياري از فعاليت هاي اقتصادي کشور در تهران متمرکز شده است. گزارش ديگري که مي توان به آن اعتماد کرد گزارش جهاني ارزيابي خطر بلايا است که در سال ۲۰۱۵ توسط سازمان ملل منتشر شده است. در اين گزارش که به گزارش گار معروف است آمده است که ايران در کنار کشورهايي مثل شيلي، اندونزي، پاکستان از نظر منابع اعتباري، داراي نقص است و بايد در اين زمينه سرمايه گذاري کند. اين گزارش تاکيد مي کند که ايران بايد در زمينه بازسازي بافت هاي فرسوده سرمايه گذاري کند. در سال ۲۰۱۳ هم دانشگاه سازمان ملل گزارش را به نام گزارش جهاني خطر بلاياي طبيعي منتشر نمود که در آن گزارش ميزان خطر کشورها بر اساس شاخصي به نام شاخص خطر جهاني سنجيده شده است. در گزارش سال ۲۰۱۴ اين نهاد، جايگاه ايران در بين ۱۷۳ کشور در رده ۱۱۲ قرار دارد. در اينجا من مي خواهم تاکيد کنم که بايد ديد اين رتبه بندي ها بر اساس چه عواملي سنجيده مي شود. مهم اين است که ها نقاط ضعف خودمان را بشناسيم، ظرفيت هاي خودمان را شناسايي کنيم و براي کاهش خطر بلايا برنامه مدون و تعهد لازم را داشته باشيم. جالب است که اين گزارش تاکيد مي کند که ايران يکي از کشورهايي است که مناطق شهري ان داراي آسيب پذيري زيادي است. دليل آن هم اين که که ميزان شهرنشيني در ايران بيش از متوسط جهاني است. بر اساس سرشماري سال ۱۳۹۰ ميزان شهرنشيني در ايران حدود ۷۲ درصد مي باشد که اين ميزان در دنيا حدود ۵۵ درصد است.

براي حل مشکل زلزله تنها دعا نکرده ايم

صادقي در پاسخ به اين پرسش که مسئولان در برابر تصور زلزله تهران فقط دعا مي کنند و آرزو براي آن که در تهران زلزله نيايد. به جز دعا براي زلزله نيامدن چه کاري براي تهران شده است گفت: حتما بايد براي دفع بلايا دعا کرد و صدقه داد. اين يکي از اعتقادات ماست، اما اصلا اعتقاد ندارم که مسئولين براي نيامدن زلزله فقط دعا مي کنند. انصافا بايد گفت که طي چند سال گذشته اقدامات ارزنده اي انجام شده است مثل همين اقداماتي که به آن اشاره کردم. اخيرا نقشه گسل هاي تهران مورد تاييد شوراي عالي شهرسازي کشور قرار گرفت و در طرح تفصيلي تهران لحاظ شد. اين اقدام حدود ۱۰ سال زمان برد. اقدامات کاهش خطر بلايا اقدامات آني نيستند. حتما نيازمند زمان و مطالعات فراوان و هم چنين اقدامات متعددي هستند.

ژاپن که امروز در امر مديريت بحران پيشتاز هست از سال ۱۸۶۰ داراي سيستم مديريت بحران  است  و در اين زمينه اقدام کرده  است. بنابراين ما هم بايد بيشتر تلاش کنيم و بيشتر دغدغه داشته باشيم تا کشوري ايمن تر داشته باشيم.

 
 
 
ارسال کننده
ایمیل
متن